Có một câu nói mà tôi rất thích: “Tu cái gì thì đắc cái đó.” Câu nói tưởng như đơn giản ấy, nhưng lại là kim chỉ nam để nhìn sâu vào cách chúng ta đang sống, đang tu, đang hiểu đạo Phật như thế nào.
🍃 Tu là trở về chứ không phải chạy đi đâu
Đạo Phật không bắt ai phải tin vào kiếp sau hay quả báo vi diệu, càng không đòi hỏi quý vị phải biến thành một “người đạo mạo” theo tiêu chuẩn hình thức. Mà cốt lõi, Phật dạy mình nhìn lại chính mình. Ngay bây giờ, trong từng phút giây này, nếu mình sống thiện lành thì chính phút giây ấy đã là an lạc. Không cần hứa hẹn, không cần vay mượn về sau.
Nhưng khổ thay, phần đông chúng ta đi chùa, làm lành, bố thí, tụng kinh — không phải vì thấy được cái đẹp của lòng lành, mà vì sợ khổ, cầu phước, hoặc vì thói quen. Đó là tu kiểu… trái ô môi.
🍂 Tu kiểu trái ô môi là gì?
Trái ô môi — một loại trái dại, thơm thơm nhưng nhai không nuốt được. Mút chơi thì vui, chứ để sống thì không có chất gì cả. Có nhiều người đến chùa cũng vậy: không học, không hành, không hiểu gì về Chánh Pháp, chỉ nghe vài câu rồi tụ năm tụ ba tám chuyện xong đi về. Lâu lâu cúng cái chuông, dựng cái tượng, khắc tên mình lên bảng vàng sổ công đức. Tu như vậy, y như trái ô môi, nhai một lúc rồi cũng nhả ra, không thấm được gì vào xương tuỷ cả.
🌾 Thiện và ác — xin đừng hiểu ngoài da
Nhiều người tưởng làm thiện là đúc chuông, dựng chùa, đi làm từ thiện đông người, được quay video chụp hình. Nhưng quên rằng cái thiện thầm lặng, cái tâm biết yêu thương, tha thứ, biết nhận lỗi, nhẫn nại — mới chính là cái thiện gốc. Làm lành không ai thấy mới là lành thật sự. Vì cái “ý” là gốc của ba nghiệp thân-khẩu-ý.
Còn cái ác mà chúng ta thường nghĩ là ăn trộm, lừa đảo, giết người… chỉ là cái ác “ngoài da”. Ác thật sự nằm ở lòng đố kỵ, thù hận, ghen ghét, phán xét người khác trong đầu — và điều đó, người ngoài không ai thấy, nhưng chính nó là nguyên nhân khiến chúng ta đau khổ.
🫧 Từ sợ xấu đến không thể làm xấu
Có ba hạng người tu:
- Tu vì sợ bị phạt — như đứa trẻ sợ bị la nên ráng ở sạch.
- Tu vì muốn được khen — như người lớn sống đạo đức để được tôn trọng.
- Và tu vì đã không còn khả năng sống xấu nữa — đây là giai đoạn chuyển mình: ở sạch vì bản thân mình không chịu nổi cái dơ. Không phải vì sợ ai la, không vì mong ai khen. Tâm không còn dung chứa được điều bất thiện. Đó mới là bước vào chánh đạo.
🌱 “Cũng” là một chữ tu
Có một ngày, quý vị sẽ thấy rằng chữ “cũng” chính là pháp hành. Thấy thích cũng vô thường, thấy buồn cũng vô ngã, thấy đang tu cũng chỉ là một dòng duyên sinh. Người tu thuần thục không còn dính mắc vào cả thiện lẫn ác, mà chỉ đơn giản ghi nhận. Cái ác đang khởi lên — biết. Cái thiện đang có mặt — biết. Không đồng hoá với nó, không lấy nó làm cái “tôi”.
🥥 Tu như trái bắp, bánh cam hay cây mía?
- Tu kiểu trái bắp: bên ngoài có vẻ khô khan, nhưng vào sâu có phần tinh tuý. Gặp rồi mới thấy dễ thương, nhưng sâu nữa thì không có gì cả — không có công phu vững vàng.
- Tu kiểu bánh cam: bên ngoài đẹp, giòn, rắc mè thơm, nhưng cắn vào thì… rỗng ruột. Tu chỉ có vẻ ngoài, tụng kinh rành, áo đẹp, lễ nghi đủ, nhưng tâm thì không an, trí thì không sáng.
- Còn tu kiểu cây mía: khi gặp ép lực — nước ngọt mới trào ra. Tu thật sự chỉ lộ ra khi nghịch cảnh đến. Người có tu là người gặp chướng duyên mà vẫn từ bi, gặp oan trái mà vẫn sáng suốt, biết nhẫn, biết thở, biết buông.
🪷 Mỗi người nên tự hỏi mình đang tu kiểu gì?
Mình đã tu chưa? Nếu có, thì tu kiểu gì? Làm lành lánh dữ chưa? Hiểu chữ “lành” và “dữ” chưa? Có làm lành vô danh không? Có tránh ác tận trong ý nghĩ không?
Và rồi khi làm lành, mình có còn nghĩ “tôi đang làm lành” không? Đến lúc nào đó, người tu chân thật sẽ buông luôn cả ý niệm “tôi là người tu”, chỉ sống thuần với sự tỉnh thức. Thiện đến thì biết. Ác khởi thì biết. Biết vậy thôi. Không nhân danh, không chấp thủ.
🙏 Lời kết
Tu không phải là chuyện to lớn. Tu là từng khoảnh khắc biết mình đang sống thiện hay sống ác, đang mở lòng hay khép lòng, đang có chánh niệm hay đang chạy theo vọng tưởng.
Xin chớ tu như trái ô môi, mút chơi cho có vị mà cuối cùng không thấm được gì. Hãy tập sống như cây mía — bình thường thôi, nhưng khi bị ép — vị ngọt từ tâm tu mới trào ra.
Chúc quý vị một đời sống tu học đơn giản, sâu sắc, bình dị — nhưng thật lòng.
CHÙA PHƯỚC QUANG 