“Diệp lạc quy căn, lai thời vô khẩu.”(Lá rụng về cội, đến không lời.)
Lá rụng, tự biết đường về cội. Đến chẳng báo tin, đi không để lại một lời. Câu kệ cổ nghe nhẹ như gió mà sắc như lưỡi dao cắt phăng sợi dây luyến ái: thân này là chuyện của bốn đại hợp–tán; còn người biết—cái tâm tỉnh sáng—thì không đến, không đi.
🍂 Lá rụng về cội: ai còn để mà trở lại?
Có người hỏi Tổ: “Khi nào ngài trở lại?” Tổ đáp: “Lá rụng về cội.” Nghe tưởng là lời hẹn, kỳ thật là lời chỉ thẳng: cái gì thuộc đất–nước–gió–lửa thì trả về đất–nước–gió–lửa. Bậc đã thấy nguồn thì còn ai để mà “trở lại” hay “ra đi”?
Đặt thân phận mình dưới ánh câu kệ, ta thấy bớt hoảng hốt trước đổi thay: mùa đến, mùa đi; người gặp, người xa; hợp–tan như nhịp thở của đời. Đến có duyên thì đến, hết duyên thì về. Không phải bi kịch, chỉ là luật sống rất hiền của vũ trụ.
🌿 Thấy chết đến với thân, không đến với tâm
Người biết tu không đợi “một ngày đẹp trời” mới giác; ngay bây giờ học đứng yên trong biết–đang–biết. Lúc buồn đến, cái biết vẫn trong. Lúc vui ghé, cái biết vẫn trong.
Pháp của các ngài không nằm ở lễ lược đình đám, mà ở chỗ người sau chạm được vào cái biết tịch nhiên. Bởi vậy, đừng lẫn lộn hào nhoáng với chân giá trị.
Một ngôi tháp lớn không đong được một niệm tỉnh sáng. Một niệm tỉnh sáng lại đủ soi mười năm mê lầm.
🧘 Tu giữa đời thường, không cần lên non xuống biển
Tu không phải chạy trốn cuộc đời, cũng chẳng phải diễn một vai siêu phàm. Tu là sống có mặt, ngay nơi đứng–đi–nói–cười, mà không rời người–đang–biết. Giữa bề bộn công việc, vẫn có thể đặt xuống những câu chuyện cũ trong đầu; giữa khen–chê, vẫn có thể nhìn mà không bị lôi đi; giữa được–mất, vẫn có thể mỉm cười vì hiểu: tất cả chỉ là những đợt sóng. Có sóng thì có im. Sóng từ nước mà lên, nước chưa từng động.
🌊 Về đến nguồn rồi, còn lo gì dòng chảy
Rốt cuộc, đi đâu cũng phải quay về đây: về tâm bất động—cái nền không sinh, không diệt ngay trong mỗi chúng ta. Hệt như giấc ngủ: giấc ngủ trùm lấy thân, nhưng có cái biết lặng lẽ chứng kiến “thân đang ngủ”. Cái biết ấy không ngủ, cũng chẳng thức; nó chỉ sáng. Cho nên cái chết chỉ xảy đến với thân, còn người trú trong ánh sáng Bát-nhã thì không có chỗ cho chết–sống mà bấn loạn.
⛰️ “Trên đỉnh núi năm uẩn, một nhát chém rỗng không”
Hiểu cho giản dị:
- ▫️Sắc – thân này ta đang mượn, nhưng không phải ta.
- ▫️Thọ, tưởng, hành, thức – chỉ là dòng hiện tượng khởi–diệt trước mắt.
Ta không phải buồn–vui; ta là cái biết đang thấy buồn–vui. Khi nhận ra vậy, dấu vết ‘ta và của ta’ tan như sương. Tâm đứng vững như cột trụ ngay giữa chợ đời: khen–chê chỉ là gió, ta không cần chạy theo mà nhặt nhạnh.
🕊️ Đến có dấu, đi vô tung
Bậc hiền thánh đến nhân gian có khi chỉ để khép lại chút duyên còn sót, làm xong việc thì mất hút vào cõi vô cùng—không để lại bảng hiệu, không dựng tượng đài. Khi ở yên trong nền ấy, ta sống nhẹ như lá:
- 🍃Đến để làm tròn duyên,
- 🍃Đi để trả mọi thứ về cho mọi thứ,
- 🍃Không để lại hành tung vì chẳng còn “ta” để lưu dấu.
Lá rụng, biết đường về cội. Người học đạo, biết đường về tâm. Về đến nguồn rồi, dòng chảy chưa từng xa—chỉ có ta, bấy lâu quên nhìn.
CHÙA PHƯỚC QUANG 