Nghệ thuật ứng phó với người ghét mình
Cuộc đời này vốn dĩ phức tạp, không phải lúc nào mọi việc cũng diễn ra như ý muốn. Ngay cả trong những ca phẫu thuật, bác sĩ cũng hiếm khi dám khẳng định thành công 100%, mà thường chỉ nói 99%, dù trong lòng họ có thể tự tin hơn. Điều này cho thấy, dù có chuẩn bị kỹ lưỡng đến đâu, chúng ta vẫn phải chừa chỗ cho những rủi ro bất ngờ, những “1%” có thể xảy ra. Đôi khi, ta có thể rơi vào chính “1%” đó, dù xác suất có nhỏ đến đâu. Vì vậy, không thể thờ ơ, chểnh mảng mà cần đặt trọn tâm vào mỗi việc, mỗi hành động để giảm thiểu sai sót, khổ đau, và tránh làm tổn thương nhau.
Đạo Phật hướng con người đến con đường đúng, tránh xa con đường sai. Ví như khi lái xe, ta biết rõ đường sai sao lại đi vào? Không ai muốn đi lạc, nhưng có ai dám chắc mình luôn đi đúng? Chỉ một sai sót nhỏ khi nhập địa chỉ GPS, ta có thể lạc đến một thành phố khác, mất hàng giờ đồng hồ. Đó là do thói quen “ba chìm bảy nổi”, vội vàng, chưa rõ ràng đã quyết định.
Những sai lầm nhỏ nhặt trong cuộc sống, như bấm nhầm nút “Yes” khi khai báo hải quan vì thấy chữ “food”, hay quên chai nước trong túi, đều nhắc nhở ta về sự cẩn trọng. Đừng bao giờ tự mãn, nghĩ mình luôn đúng, mà phải luôn cẩn mật để giảm thiểu những rắc rối cho bản thân và người khác. Đôi khi, chính sự không hài lòng, luôn tạo khó khăn cho người khác lại là nguyên nhân khiến ta khổ sở.
“Ứng nhân xử thế” là một nghệ thuật sống. “Thế” ở đây vừa là thế gian (không gian, thời gian), vừa là sự hỗn độn, phức tạp trong lòng người. Hôm nay họ cười với ta, ngày mai có thể quay lưng. Thương trước mặt, buồn sau lưng; khen trước mặt, chê sau lưng. Tâm con người luôn thay đổi, như lời Phật dạy: Thân bất tịnh, Thọ khổ, Tâm vô thường, Pháp vô ngã.
Mọi hiện tượng xung quanh ta cũng vậy, nắng đó rồi mưa đó, không thể đoán định. Ứng nhân đã khó, xử thế càng khó hơn, vì ta chỉ biết một phần sự việc, không thể nắm bắt hết mọi thông tin. Cuộc sống càng rối ren hơn nếu ta không đủ bình tĩnh, niềm tin vào Phật pháp, nội lực từ giáo pháp, và không biết tiết chế lục căn (mắt, tai, mũi, miệng, thân, ý) khi tiếp xúc với lục trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp).
Trong thời buổi này, tu tập giúp ta rất nhiều. “Tri sự thiểu thời phiền não thiểu, thức nhân đa xứ thị phi đa” (biết ít chuyện thì ít phiền não, biết nhiều người thì nhiều thị phi). Càng biết nhiều, thị phi càng tăng. “Thị” là đúng, “phi” là sai. Ta cứ mãi quẩn quanh trong hai chữ thị phi, đeo trên vai gánh nặng của đúng sai, để rồi cuối ngày tự hỏi mình được gì? Vì thị phi mà bỏ qua những niềm vui giản dị, để rồi một kiếp người trôi qua nhanh chóng.
Ngày xưa, người ta dùng “vợt lọc cà phê” để dạy trẻ con: Khi ai đó muốn nói điều gì, hãy hỏi: “Chuyện này có liên quan gì đến tôi không? Tốt hay xấu? Anh có trực tiếp thấy, nghe không, hay chỉ nghe người ta nói?” Qua ba lần lọc, ta biết đó không phải “cà phê nguyên chất”, xin phép không uống.
Một trong những cách ứng xử tốt là tôn trọng mọi người xung quanh. Không biết thì không bàn, không nói, nhưng vẫn tôn trọng, vì ai cũng là một vị Phật, có thể là Phật đã thành, đang thành, hoặc sẽ thành. Như kinh Di Đà nói, có chúng sanh đã, đang, và sẽ vãng sanh Cực Lạc. Ta có niềm tin vào sự sống, chánh pháp, và hạnh phúc an vui. Muốn đến cõi Cực Lạc, cần đủ ba điều kiện: Thiện căn, Phước đức, và Nhân duyên.
Thiện căn là lòng từ bi, nhưng phải thể hiện qua lời nói. Dù không cho con đi chơi, ta vẫn có thể nói: “Hôm nay mẹ bận, con ở nhà với mẹ bữa nay, bữa khác mình đi con nhé.” Dù lòng không muốn, nhưng lời nói xoa dịu cơn giận của trẻ. Đó là tâm Phật khẩu Phật, dù chưa trọn vẹn, nhưng vẫn tốt hơn tâm xà khẩu Phật.
Nhân duyên xấu đến, ta hãy biến nó thành cơ hội tạo phước. Cách ta ứng xử với nghịch cảnh sẽ quyết định phước báu của ta. Nếu người ta xấu với mình, mình xấu lại thì cũng chỉ là “thêm dầu vào lửa” mà thôi.
