🌀 THÍCH VÀ GHỆT – HAI CÁI TÙ TỰ NGUYỆN CỦA PHÀM PHU
1. Một đời bị kéo đi bởi thương – ghét
Trong từng phút giây cuộc sống, mỗi người chúng ta đang sống cùng với hai điều căn bản: cái mình thích và cái mình ghét. Thích là cái khiến mình tìm kiếm, theo đuổi, đầu tư, vun bồi. Ghét là cái khiến mình tránh né, bất mãn, sợ hãi, trốn chạy. Toàn bộ cuộc đời ta bị kéo lê giữa hai thái cực ấy. Cái trớ trêu là: khi ta thích một điều gì, ta đang ngầm ghét cái ngược lại. Ví dụ: thích yên tĩnh thì ghét ồn ào; thích sạch sẽ thì ghét bừa bộn.
2. Không ai tránh được chuyện thích – ghét
Cả người thiện lẫn bất thiện – trừ bậc Thánh – đều có cái thích và cái không thích. Ngay trong những người cùng có đức tin nơi Tam Bảo, mỗi người lại hướng tâm khác nhau: người thích tụng niệm, người thích ngồi thiền; người thích học kinh sách, người lại thích lao động cống hiến. Cùng là thiện mà đã có sự phân chia, huống gì là phàm phu với đủ loại tâm niệm phức tạp. Từ cái thích của mỗi người, sinh ra cái ghét với người khác biệt. Đó chính là mầm mống của phân rẽ và khổ đau.
Ta bị nhốt trong cái mình thương bởi cứ lo sợ, nắm giữ, không muốn buông.”
3. Cái thích – ghét là một loại nhà tù
Ta tưởng rằng mình tự do, nhưng nếu để ý kỹ, ta sẽ thấy mình đang bị nhốt bởi chính cảm xúc của mình. Khi thương quá thì sợ mất, khi ghét quá thì chẳng thể ngủ yên. Cả hai đều là những nhà tù tự nguyện do ta tự xây nên mà không hề hay biết.
4. Đạo Phật dạy gì về chuyện thương – ghét?
Điều vi diệu của giáo lý Phật không nằm ở việc “dạy thương” hay “dạy ghét” ai. Đức Phật chỉ dạy ta “nhìn cho kỹ”. Nhìn cho kỹ để thấy rõ bản chất sanh – diệt của các pháp; để biết mọi cảm xúc cũng chỉ là duyên hợp rồi tan; từ đó không bị lôi kéo, không dính mắc và giữ được sự bình an giữa dòng đời.
5. Bồ Tát – Người không nhốt mình trong thương hay ghét
Một vị Bồ Tát có trí tuệ, có từ bi, nhưng đặc biệt là có khả năng buông bỏ. Ngài thương được tất cả – kể cả kẻ thù. Nhưng đồng thời, ngài không giam mình trong cái thương đó, vẫn có thể ra đi khi cần vì sự nghiệp giải thoát lớn lao hơn. Bồ Tát không tự nhốt mình vào ý kiến, vào quan điểm, vào một pháp môn duy nhất mà hành trì mọi thứ với lòng rộng mở và tâm trí vượt thoát.
6. Lối thoát là nhìn cho kỹ
Không phải chạy trốn cái mình ghét, hay bám chặt cái mình thương là giải pháp. Lối thoát duy nhất là quay lại nhìn rõ nội tâm:
- Khi mình đang giận – biết rõ là mình đang giận.
- Khi mình đang thương – biết rõ cái thương ấy đang chi phối mình ra sao.
Không cần xua đuổi cảm xúc, chỉ cần thấy rõ, hiểu sâu, thì cảm xúc ấy sẽ tự tan. Đó chính là “minh sát”, là “tuệ quán”, là Vipassanā – con đường của trí tuệ dẫn tới giải thoát.
CHÙA PHƯỚC QUANG 